Het Diabetes Interactief Educatie Programma DIEP anno 2010

Wat is DIEP?

DIEP is een web based programma (www.diep.info), gericht op stimulering en ondersteuning van zelfmanagement door mensen met type 2 diabetes (DM2). Met zelfmanagement wordt beoogd de kans op complicaties te verkleinen, en de kwaliteit van leven te bevorderen. DIEP is ontwikkeld vanuit het Academisch Ziekenhuis en de Universiteit Maastricht op basis van een literatuurstudie naar effectieve methoden ter bevordering van zelfmanagement en een behoeftepeiling onder beoogde gebruikers: mensen met DM2 en hun zorgverleners. NDF, DiHAG, EADV, DNO en DVN hebben actief bijgedragen aan de oorspronkelijke inhoud en functionaliteit van het programma. Ontwikkeling en implementatie waren mogelijk met steun van Johnson & Johnson health connaction en LifeScan. DIEP werd eind 2005 geïntroduceerd.

Wat biedt DIEP?

DIEP is een betrouwbare bron van informatie voor iedereen met belangstelling voor DM2, maar ook onderbouwd en vormgegeven als hulpmiddel bij zelfmanagement-educatie in de dagelijkse praktijk in de eerste lijn. De uitgebreide informatie is gericht op het verwerven van inzicht in de ziekte, de eventuele gevolgen en de behandelmogelijkheden. DIEP laat zien hoe diabetes en de behandeling met het dagelijks leven zijn verweven. Het moedigt mensen met diabetes aan tot nadenken over de eigen situatie, het maken van bewuste keuzes, het stellen van haalbare doelen, het maken van een agenda voor een spreekuurbezoek en het samen met de zorgverlener opstellen van een behandelplan.

Als website maakt DIEP dankbaar gebruik van multimedia: gesproken tekst, leestekst, plaatjes en videobeelden. De gesproken tekst en overzichten kunnen ook worden afgedrukt. De vormgeving en eenvoudige navigatie dragen bij aan de gebruiksvriendelijkheid, terwijl citaten uit interviews met patiënten de herkenbaarheid voor mensen met diabetes vergroten. Een website is bovendien goed up-to-date te houden en uit te breiden, het gebruik is laagdrempelig (eigen plek, eigen tempo, zelf onderwerpen kiezen), en het is door zorgverleners in het hele land in te zetten. Weliswaar beschikt niet iedereen over internet, maar het gebruik van internet  in Nederland behoort tot de hoogste in Europa en heeft in de gezondheidszorg (e-health) een duidelijke plaats verworven.

Gebruik en waardering

DIEP kende begin maart 2010 ruim 60.000 unieke bezoekers. Het programma ontving al eervolle prijzen: in 2006 de Kwaliteitsprijs Diabeteszorg en eind 2009 de DESG-educatieprijs.

De website is gelinkt aan sites van diverse zorgverzekeraars en diabeteszorg-organisaties, en in 2009 geïntegreerd in kiesbeter.nl (RIVM). In België is in februari 2010 een tweetalige versie van DIEP gelanceerd, passend bij de diabeteszorg en behoeften van onze zuiderburen.

Evaluaties onder gebruikers in 2006 en 2007 leverden hoge scores op qua gebruiksvriendelijkheid en tevredenheid met de inhoud, en tevens een positief effect op kennis bij patiënt-gebruikers.

Uit onderzoek in 2009 onder mensen met DM2 bleek opnieuw grote waardering voor inhoud en gebruik, maar ook een behoefte om sneller bij specifieke onderwerpen te kunnen komen. Feedback van zorgverleners steunde deze bevindingen.

Uitbreiding maart 2010

Om aan genoemde behoefte tegemoet te komen is een handige sitemap toegevoegd. Daarnaast is de website is weer geactualiseerd, ondermeer met uitleg over incretine-hormonen en de daarop gebaseerde nieuwe medicatie (GLP-1-therapie). Bovendien konden in deze versie in samenwerking met diverse partners de eerste inhoudelijke uitbreidingen worden gerealiseerd. Net zoals bij de eerste versie is de nieuwe inhoud gebaseerd op een behoeftepeiling, en kritisch begeleid door een klankbordgroep waarin naast de organisaties genoemd in de eerste alinea nu ook de NIV en KNMP participeren.

DIEP blijkt in toenemende mate te worden gebruikt door mensen die al vele jaren diabetes hebben. Onder hen zijn méér mensen die op insuline overgaan en/of complicaties ontwikkelen dan in de oorspronkelijke doelgroep van mensen met recent vastgestelde DM2. Dat was een goede reden om de inhoud over insuline-therapie uit te breiden, en een begin te maken met geleidelijke verdieping van de inhoud m.b.t. complicaties.  

De module “Over op insuline” gaat in op mogelijke barrières en beschrijft de overstap van tabletten naar insuline en specifieke aandachtspunten bij insulinegebruik. M.b.t. complicaties is als eerste gekozen voor neuropathie, een nog te weinig herkende maar potentieel invaliderende complicatie. De module ‘Meer over neuropathie’ is vooral bedoeld voor mensen die al neuropathie hebben, en is dan ook een soort hoofdstuk dat volgt op de gewone schermen over neuropathie.

DIEP biedt mensen met DM2 en hun zorgverleners houvast bij het verwerven van het inzicht en de vaardigheden die nodig zijn voor “deskundig” zelfmanagement. Inspelend op bestaande en nieuwe wensen en behoeften zal het programma dan ook steeds verder worden ontwikkeld en uitgebreid.

DIEP in de dagelijkse praktijk

Dé grote uitdaging is implementatie van patiëntgerichte educatie en ondersteuning in de dagelijkse praktijk, als een continu proces. Bij tal van consulten komen resultaten, vragen of zorgen of naar voren die aanknopingspunten bieden voor zelfmanagement-educatie en -support. Tijdens de DIEP-studie door de afdeling Gezondheidsbevordering van de Universiteit Maastricht, die parallel liep aan de introductie van DIEP, noemden de deelnemende zorgverleners “tijdgebrek” de grootste barrière. Uit observaties van consulten in de eerste lijn bleek dat veel zorgverleners tijdens het spreekuur nauwelijks kans zien in te gaan op de educatieve behoeften van de patiënt, naast alle aandacht voor de parameters die volgens protocol moeten worden vastgelegd.

Dat lijkt niet alleen kwestie van tijd, maar ook van bereidheid tot verandering naar werken volgens het chronic care model, met patient centered care en patient empowerment als veel gebruikte sleutelwoorden. Omdat daartoe een omslag is vereist in attitude en praktijkvoering is een train-de-trainer cursus opgezet: DIEP@work. Daarin wordt aandacht besteed aan structurele inbedding van patiëntgerichte educatie in een consult.

Onze visie op zelfmanagement-educatie en -ondersteuning, en de plaats van DIEP en DIEP@work daarbij in de dagelijkse praktijk is goed samen te vatten in een figuur:

De cursus DIEP@work bestaat uit twee bijeenkomsten van 6 uur en is geaccrediteerd door de EADV, NVvPO en V&VN. Belangstellenden kunnen voor nadere informatie contact opnemen met Ruud van Loo ( Dit e-mail adres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien.  / 06-53337403).